İnsanoğlu AY’a Geri Dönüyor!
Dr. Öğr. Üyesi Ayşegül F. Yelkenci
İstanbul Kültür Üniversitesi Fizik Bölümü
İnsanoğlu AY’a Geri Dönüyor!
Şubat 2026, hem gökyüzü olayları hem de insanlığın uzay keşfi açısından tarihi bir ay olmaya aday. Ayın başında parlak bir dolunay, ortasında dikkat çekici bir güneş tutulması ve aynı ay içinde NASA’nın yarım yüzyıl sonra ilk kez Yer yörüngesinin ötesine astronot göndermesi bekleniyor.
🚀 6 Şubat — NASA Artemis II ile Ay’a geri dönüyor.
https://youtu.be/V0oo_Nybo6w?si=oEr0JYdyaVBO599O
NASA, 6 Şubat 2026 tarihinde Artemis II görevini fırlatmayı hedefliyor. Bu görev, Artemis programının ilk insanlı uçuşu ve 1972’deki Apollo 17’den bu yana astronotların Dünya yörüngesinin dışına çıkacağı ilk görev olacak. Artemis II test uçuşu, NASA'nın yeni SLS (Uzay Fırlatma Sistemi) roketi ve Orion uzay aracında mürettebatın bulunduğu ilk görevi olma özelliğini taşıyor. Ancak herkesin merakla beklediği şey, NASA'nın 2 Şubat'tan önce, tamamlamayı umduğu “ıslak prova” , bu geri sayım simülasyonu sırasında yakıt ikmali ve prosedürlerin test edilecek.
Şekil1: Yeni SLS Roketi ve Orion Uzay Aracı. https://www.space.com/space-exploration/human-spaceflight/nasas-artemis-2-moon-rocket-is-on-the-launch-pad-whats-next
Dört astronot, Orion uzay aracı ile yaklaşık 10 gün sürecek görevde Ay’ın etrafından dolaşıp Dünya’ya geri dönecek. Görev, yaşam destek sistemleri, derin uzay navigasyonu ve radyasyon koruması gibi kritik teknolojileri test ederek gelecekteki Ay inişlerinin ve Mars görevlerinin yolunu açacak. https://www.nasa.gov/mission/artemis-ii/
Şekil 2: Artemis II yörüngesi https://svs.gsfc.nasa.gov/20412/#media_group_379501
Şekil 3: Artemis II biniş kartı.
Artemis II ile isminizi Ay’a göndermek için uçuş kartınızı oluşturmayı unutmayın!..
https://www3.nasa.gov/send-your-name-with-artemis/#user-information
🌕 1 Şubat — Kar Ayı (Snow Moon)
Şubat ayı 1 Şubat’taki Dolunay ile başlıyor. Kuzey Yarımküre’de kışla ilişkilendirilen bu dolunaya geleneksel olarak Kar Ayı (Snow Moon) denir. Bu evrede Ay yüzeyindeki büyük kraterler, dağlar ve bazalt ovaları teleskop ve dürbünle rahatça gözlemlenebilir.
☀️ 17 Şubat — Halkalı Güneş Tutulması
17 Şubat 2026'da nadir görülen bir Halka Güneş Tutulması gerçekleşecek. Bu olay sırasında Ay, Güneş'in önünden geçecek ancak onu tamamen örtmeyecek. Sonuç olarak, Ay'ı parlak bir güneş ışığı halkası çevreleyerek muhteşem bir “Ateş Çemberi” oluşturacak. Tam halkalı tutulma Antarktika üzerinden geçerken, Güney Afrika ve Güney Amerika’nın bazı bölgelerinde kısmi tutulma izlenebilecek.
🌙 18 Şubat — Hilal Ayı
18 Şubat’ta gün batımından sonra ilk ince hilal görülebilir. Bu gözlem, 19 Şubat’taki Ramazan ayının başlangıcı açısından önemlidir ve birçok ülkede hilal gözlemi etkinlikleri düzenlenir.
🌍 Gezegenler Geçidi
Merkür, 19 Şubat’ta en büyük doğu uzanımına ulaşarak gün batımından sonra batı ufkunda görülmesi için iyi bir fırsat sunacak.
Jüpiter, akşam gökyüzünde parlak ve kolayca görülebilir bir hedef olmaya devam edecek.
Şekil 4: Gezegenler Geçidi, Resimdeki gezegenler ve Ay ölçekli değildir, abartılı çizilmiştir.
Şubat ayının son günlerinde gökyüzü, nadir ve dikkat çekici bir manzaraya sahne olacak: altı gezegenin aynı anda gece gökyüzünde yer alması. Halk arasında “gezegen geçidi” olarak adlandırılan bu olayda, gezegenler gökyüzünde yaklaşık aynı hat üzerinde sıralanmış gibi görünür. Bunun nedeni, tüm gezegenlerin Güneş etrafında benzer bir düzlemde dönmesi; ancak farklı yörünge hızları nedeniyle yıl boyunca gökyüzündeki konumlarının sürekli değişmesidir.
Bu dönemde Merkür, Venüs, Satürn, Jüpiter, Uranüs ve Neptün teknik olarak gözlemlenebilir konumda olacak. Ancak altı gezegenin tamamını aynı akşam görmek, gözlem koşulları nedeniyle oldukça zorlayıcı olacaktır.
🔭 İstanbul’dan gezegenlerin gözlem koşulları
- Merkür, Venüs, Satürn ve Neptün, gün batımından hemen sonra batı ufkuna çok yakın konumda bulunacak.
Saat: Yaklaşık 18.30 – 19.15
Yön: Batı – güneybatı
Ufka çok yakın olmaları nedeniyle gün batımı ışığı, atmosferik bulanıklık ve şehir silueti bu gezegenleri gözlemlemeyi zorlaştıracaktır.
Neptün, her zamanki gibi yalnızca teleskopla görülebilir.
- Uranüs, Boğa takımyıldızı içinde daha yüksek bir konumda yer alır ve gece yarısına doğru batar.
Saat: Akşam erken saatlerden 00.00’a kadar
Gözlem: Küçük bir teleskopla şehir dışı bir noktadan gözlem şansı yüksektir.
- Jüpiter, bu gezegen diziliminin en dikkat çekici ve en kolay gözlemlenebilir üyesi olacaktır. Takımyıldız: İkizler
Konum: Gökyüzünde yüksek
Saat: Akşamdan gece yarısına kadar
Çıplak gözle rahatlıkla görülebilen parlak bir ışık noktası olarak, ışık kirliliğinin yoğun olduğu İstanbul merkezinden bile fark edilebilir.
Galaksi Mevsimi
Şubat ayı itibariyle Kuzey Yarımküre için Samanyolu akşam saatlerinde gökyüzünde daha alçakta kaldığından, uzak galaksiler karanlık gökyüzü fonunda daha kolay fark edilir. Böylece milyarlarca yıldız, gaz ve tozdan oluşan bu derin uzay cisimlerini gözlemlemek için yılın en elverişli zamanlarından biri başlar.
17 Şubat’taki yeni Ay, derin uzay gözlemleri için ideal koşullar yaratır. İstanbul gibi büyük şehirlerde bile, Ay’sız gecelerde gökyüzü belirgin şekilde kararır ve galaksiler için gözlem şansı artar.
Bu dönemin en gözde hedeflerinden biri, yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaklıkta bulunan Andromeda Gökadasıdır. İstanbul’dan bakıldığında Andromeda, kuzeydoğu yönünde, Andromeda ve Cassiopeia takımyıldızları arasında yer alır.
🔭 İstanbul civarından Andromeda gözlemi için pratik bilgiler:
Yön: Kuzeydoğu (Kuzey’e dönüp biraz sağa)
En uygun saat: Güneş battıktan sonra, 19.30 – 23.30 arası
En iyi zaman: Ay’ın olmadığı veya çok ince hilal evresinde olduğu geceler (özellikle 17 Şubat sonrası)
Işık kirliliğinin yoğun olduğu şehir merkezlerinde Andromeda Gökadası’nı teleskopla gözlemek daha uygundur. İstanbul’un çevresinde, mümkünse şehir ışıklarından uzak bir noktada ve dürbünle gözlem yapıldığında galaksi net bir şekilde seçilebilir. Çok karanlık ve berrak gecelerde ise Andromeda, çıplak gözle bile silik ve uzamış bir leke olarak fark edilebilir.
Bu özellik, Andromeda Gökadası’nı insan gözünün herhangi bir optik araç olmadan algılayabildiği en uzak gök cismi yapar ve Şubat gecelerini gökyüzü meraklıları için özel kılıyor.